Ενεργειακός συναγερμός στην Ευρώπη: Η ακτινογραφία των ελληνικών αποθεμάτων και το σοκ των τιμών σε ρεύμα και καύσιμα

Η συνεχιζόμενη σύρραξη στη Μέση Ανατολή, που κλιμακώθηκε μετά τις 28 Φεβρουαρίου, έχει θέσει την παγκόσμια ενεργειακή αγορά σε κατάσταση έκτακτης ανάγκης. Με τα Στενά του Ορμούζ να βρίσκονται υπό καθεστώς «άτυπου» αποκλεισμού λόγω των κινδύνων επιθέσεων, οι διεθνείς οίκοι αξιολόγησης Fitch Ratings και Scope Ratings αναλύουν τις αντοχές της Ευρώπης και τις ιδιαίτερες ευπάθειες της Ελλάδας.

Αποθέματα: Πόσο «μαξιλάρι» ασφαλείας διαθέτουμε

Παρά την ένταση, τα δεδομένα δείχνουν ότι η παγκόσμια και η ελληνική αγορά διαθέτουν σημαντικά εφόδια για να απορροφήσουν τους κραδασμούς, τουλάχιστον βραχυπρόθεσμα.

• Πετρέλαιο: Τα συνολικά παγκόσμια αποθέματα ανέρχονται σε 8,2 δισεκατομμύρια βαρέλια, ποσότητα που θεωρείται επαρκής για να καλύψει μια πλήρη διακοπή των αποστολών μέσω του Ορμούζ για περισσότερες από 400 ημέρες.
• Φυσικό αέριο: Στην Ευρώπη, η πληρότητα των αποθηκών αερίου βρίσκεται στο 30% (έναντι 38% την αντίστοιχη περσινή περίοδο). Ωστόσο, η λήξη της περιόδου θέρμανσης αναμένεται να μειώσει κατακόρυφα τη ζήτηση, περιορίζοντας τον κίνδυνο άμεσης έλλειψης.
• Εναλλακτικές οδοί: Η Fitch Ratings σημειώνει ότι η Σαουδική Αραβία και τα ΗΑΕ διαθέτουν υποδομές (αγωγούς) που μπορούν να παρακάμψουν τα Στενά, μεταφέροντας έως και 6,8 εκατ. βαρέλια ημερησίως.

Η «αχίλλειος πτέρνα» της Ελλάδας

Ενώ η επάρκεια φαίνεται διασφαλισμένη, η Ελλάδα αναδεικνύεται ως μία από τις πιο ευάλωτες χώρες της Ευρώπης στο κομμάτι των τιμών.

Σύμφωνα με τη Scope Ratings, η Ελλάδα ανήκει σε μια ομάδα χωρών (μαζί με την Κύπρο και τη Μάλτα) των οποίων το ενεργειακό μείγμα εξαρτάται σε ποσοστό περίπου 80% από το πετρέλαιο και το φυσικό αέριο. Αυτή η υψηλή ένταση ορυκτών καυσίμων στην οικονομική δραστηριότητα καθιστά τη χώρα μας άμεσα εκτεθειμένη σε κάθε διεθνή ανατίμηση.

Το ντόμινο των ανατιμήσεων: Από το TTF στο ρεύμα

Η σύνδεση του φυσικού αερίου με την ηλεκτρική ενέργεια προκαλεί ήδη «ηλεκτροσόκ» στις χονδρικές τιμές:

1. Φυσικό αέριο (TTF): Η τιμή έχει εκτοξευθεί στα 50€/MWh, σημειώνοντας άνοδο 50% σε σχέση με τον μέσο όρο Ιανουαρίου-Φεβρουαρίου.
2. Ηλεκτρική ενέργεια: Λόγω του συστήματος οριακής τιμής, οι μονάδες αερίου συμπαρασύρουν το κόστος ρεύματος. Στην Ιταλία και τη Γερμανία οι τιμές βάσης (baseload) άγγιξαν τα 150-160€/MWh (άνοδος 45%), με την Ελλάδα να δέχεται παρόμοιες πιέσεις.
3. Πληθωρισμός: Η Scope Ratings προειδοποιεί ότι αν οι τιμές παραμείνουν στα τρέχοντα επίπεδα (αέριο στα 50€ και πετρέλαιο στα 100$), ο πληθωρισμός στην Ευρωζώνη θα δεχθεί πρόσθετη πίεση 1,25 ποσοστιαίων μονάδων μεσοπρόθεσμα.

Διάρκεια επιπτώσεων

Η Fitch Ratings εκτιμά ότι η κρίση στα Στενά του Ορμούζ είναι πιθανό να είναι προσωρινή, δεδομένου του ζωτικού οικονομικού ρόλου της περιοχής. Ωστόσο, μια παρατεταμένη σύρραξη θα ανάγκαζε την Ευρώπη να αναπληρώσει τις αποθήκες της σε μια εξαιρετικά «σφιχτή» αγορά, διατηρώντας τις τιμές σε επίπεδα που απειλούν την ανταγωνιστικότητα των βιομηχανιών.

Για τον Έλληνα καταναλωτή, το μήνυμα είναι σαφές: Τα αποθέματα υπάρχουν, αλλά η τιμή τους θα παραμείνει «φωτιά» όσο η γεωπολιτική αβεβαιότητα κυριαρχεί.

Η «μέγγενη» για τη βιομηχανία και το στοίχημα της αποσύνδεσης

Η ενεργειακή κρίση δεν περιορίζεται μόνο στα νοικοκυριά, αλλά απειλεί τον πυρήνα της ευρωπαϊκής και ελληνικής παραγωγής. Όπως επισημαίνει η Fitch Ratings στην ανάλυσή της (05/03/2026), η μεταβλητότητα των τιμών ηλεκτρικής ενέργειας δημιουργεί ένα περιβάλλον αβεβαιότητας που πλήττει άμεσα την ανταγωνιστικότητα των ενεργοβόρων βιομηχανιών.

• Πλήγμα στην ανταγωνιστικότητα: Οι βιομηχανίες έντασης ενέργειας (χάλυβας, τσιμέντο, χημικά) στην Ελλάδα βρίσκονται αντιμέτωπες με ένα κόστος παραγωγής που καθίσταται μη βιώσιμο. Με τις τιμές χονδρικής να σταθεροποιούνται σε επίπεδα άνω των 150€/MWh, το «πλεονέκτημα» των ευρωπαϊκών προϊόντων στις διεθνείς αγορές εξανεμίζεται, την ώρα που ανταγωνιστές από περιοχές με χαμηλότερο ενεργειακό κόστος (π.χ. ΗΠΑ) κερδίζουν έδαφος.
• Το κόστος των ρύπων (ETS): Μια ενδιαφέρουσα διάσταση που παραθέτει η Fitch είναι η επίδραση του Συστήματος Εμπορίας Δικαιωμάτων Εκπομπών (ETS). Η στροφή σε πιο ρυπογόνες μορφές ενέργειας για την κάλυψη του κενού από το φυσικό αέριο αυξάνει τη ζήτηση για δικαιώματα ρύπων, γεγονός που συντηρεί τις τιμές της ηλεκτρικής ενέργειας σε υψηλά επίπεδα, δημιουργώντας έναν φαύλο κύκλο ακρίβειας.

Η αναγκαιότητα για δομικές αλλαγές στην αγορά

Η τρέχουσα κρίση επαναφέρει με ένταση τη συζήτηση για την αποσύνδεση (decoupling) της τιμής του φυσικού αερίου από την τιμή του ηλεκτρικού ρεύματος.

1. Το μοντέλο της οριακής τιμής: Σήμερα, η ακριβότερη μονάδα (συνήθως το φυσικό αέριο) καθορίζει την τιμή για όλη την αγορά. Η Scope Ratings σημειώνει ότι αυτή η δομή καθιστά χώρες όπως η Ελλάδα «ομήρους» των διεθνών τιμών του TTF, ακόμη και όταν η συμμετοχή των Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας (ΑΠΕ) είναι υψηλή.
2. Πολιτικές παρεμβάσεις: Στο τραπέζι των Βρυξελλών πέφτουν ξανά προτάσεις για μόνιμους μηχανισμούς παρέμβασης που θα επιτρέπουν τη διαφοροποίηση της τιμολόγησης ανάλογα με την πηγή παραγωγής. Στόχος είναι οι καταναλωτές και οι βιομηχανίες να καρπώνονται το χαμηλό κόστος των ΑΠΕ, χωρίς αυτό να «μολύνεται» από τις γεωπολιτικές κρίσεις στον Περσικό Κόλπο.

Η επόμενη ημέρα για την ελληνική οικονομία

Σύμφωνα με τη Scope Ratings, η διάρκεια της σύρραξης θα κρίνει το αν θα περάσουμε από μια προσωρινή αναταραχή σε μια δομική κρίση. Αν ο πόλεμος τερματιστεί εντός του επόμενου μήνα, οι δημοσιονομικές επιπτώσεις για την Ελλάδα θα είναι διαχειρίσιμες. Σε αντίθετη περίπτωση, η ανάγκη για νέες κρατικές επιδοτήσεις στους λογαριασμούς ρεύματος θα ασκήσει έντονη πίεση στον προϋπολογισμό, περιορίζοντας τα περιθώρια για άλλες κοινωνικές παροχές.

Η ενεργειακή επάρκεια είναι εξασφαλισμένη, αλλά η ενεργειακή ακρίβεια είναι η νέα πραγματικότητα με την οποία θα πορευτούμε τους επόμενους μήνες.

Λεωνίδας Στεργίου