Του Holger Schmieding*
Το Ιράν και ο κόσμος θα ήταν αναμφίβολα καλύτερα χωρίς το καθεστώς των μουλάδων στην Τεχεράνη. Ωστόσο, είναι ρεαλιστικός στόχος για τις ΗΠΑ η επιδίωξη μιας «αλλαγής καθεστώτος» ως κύριο σκοπό της στρατιωτικής τους εκστρατείας; Μάλλον όχι.
Παραδείγματα αλλαγής καθεστώτος
Τα καθεστώτα μπορούν να προσαρμοστούν εκ των έσω εάν τα βασικά μέλη τους αποδεχθούν την αλλαγή. Η Βενεζουέλα, μετά τη σύλληψη του Νικολάς Μαδούρο από τις ΗΠΑ τον περασμένο Ιανουάριο, αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα· το καθεστώς παραμένει στο Καράκας, αλλά αλλάζει σταδιακά πρόσωπο. Ωστόσο, η πλήρης ανατροπή μιας κυβέρνησης υπέρ μιας νέας είναι μια εντελώς διαφορετική υπόθεση.
Ιστορικά, καθεστώτα καταρρέουν όταν οι ηγέτες τους επιλέγουν να μη χρησιμοποιήσουν βία κατά των αντιπάλων τους, όπως συνέβη με τον Μιχαήλ Γκορμπατσόφ το 1989. Επίσης, η αλλαγή μπορεί να επέλθει εάν τμήματα των ενόπλων δυνάμεων αυτομολήσουν και στηρίξουν τους διαδηλωτές.
Απίθανη η ανατροπή εν μέσω πολέμου
Οι ηγέτες στο Ιράν δεν μοιάζουν με τον Γκορμπατσόφ. Έχοντας ήδη καταστείλει βίαια διαδηλώσεις τον Ιανουάριο, απέδειξαν ότι είναι διατεθειμένοι να πυροβολήσουν τους πολίτες τους. Υπό αυτές τις συνθήκες, οι βομβαρδισμοί από αέρος δύσκολα θα ανατρέψουν το καθεστώς· θα απαιτούνταν χερσαίες δυνάμεις. Η οργάνωση μιας ένοπλης εξέγερσης τώρα, ενώ πέφτουν βόμβες, φαντάζει εξαιρετικά δύσκολη και θα μπορούσε να οδηγήσει σε έναν μακροχρόνιο εμφύλιο πόλεμο. Επιπλέον, η προσπάθεια στρατολόγησης καταπιεσμένων μειονοτήτων, όπως οι Κούρδοι, θα άνοιγε το «κουτί της Πανδώρας» προκαλώντας εσωτερικές και εξωτερικές αντιδράσεις. Ο Τραμπ φαίνεται να αποφεύγει αυτή την επιλογή, καθώς προς το παρόν οι Ιρανοί αξιωματούχοι συσπειρώνονται υπό την πίεση.
Ο κίνδυνος του χάους
Η βάση του καθεστώτος είναι σαθρή. Το μερίδιο που κατέχει το Ιράν στην παγκόσμια οικονομία έχει καταρρεύσει από το 3% το 1990 στο 0,3% το 2025, σύμφωνα με το ΔΝΤ. Η ευκαιρία για ανατροπή ίσως έρθει μετά τον πόλεμο. Η ελπίδα για κατάρρευση της Τεχεράνης πριν από το τέλος των εχθροπραξιών είναι συνταγή για μια δαπανηρή σύγκρουση. Η εξόντωση ηγετών μπορεί να αποδυναμώσει το καθεστώς, αλλά αντί για μια νέα κυβέρνηση, μπορεί να επιφέρει το χάος, με τμήματα του στρατού να συνεχίζουν να αποκλείουν το Στενό του Ορμούζ.
Ο Πρόεδρος Τραμπ φαίνεται να ξεκίνησε αυτόν τον πόλεμο χωρίς ρεαλιστική στρατηγική εξόδου. Για να τερματίσει τη σύγκρουση, θα χρειαστεί πιθανότατα μια συμφωνία με το υφιστάμενο καθεστώς —είτε σιωπηρή είτε ρητή— που θα περιλαμβάνει άρση κυρώσεων με αντάλλαγμα τον τερματισμό των εξοπλιστικών προγραμμάτων. Δυστυχώς, οι κίνδυνοι τείνουν προς περαιτέρω κλιμάκωση πριν καταστεί δυνατή οποιαδήποτε συμφωνία.
* Ο Holger Schmieding είναι επικεφαλής οικονομολόγος στην Berenberg Bank. Η ανάλυση αποτελεί σύνοψη εκτενούς έκθεσης προς τους πελάτες της τράπεζας.
